حتّى اگر مالك گاو اقرار كند كه خود او گنهكار است ، وى نيز به مجازات مرگ محكوم شود . « 1 » افلاطون در كتاب [ القوانين les lois ] مىگويد : « اگر حيوانى انسانى را بكشد ، آن حيوان كشته مىشود ، و به بيرون از مرزها انداخته مىشود ، و اگر چيزى از جمادات باعث قتل انسانى شود ، آن را به خارج از آن محدوده مىاندازند . » « 2 » . در روم باستان نيز قضيّه از همين قرار بوده است ، كيفر عاملى كه حدود زمين‌ها را تغيير مىداد ، بايد با همان مجازات گاو تطبيق داده مىشد و درعين‌حال بر كيفر انسان نيز قابل انطباق بود . « 3 » مجازات كيفرى براى حيوان به حدّ نهايى نرسيد ، مگر تنها در اروپاى مسيحىنشين موقعى كه شكايت‌هايى بر ضدّ حيوانات مطرح شد ؛ نخست در فرانسه در قرن سيزدهم ، آن‌گاه مانند يك كشتزار زيتون در مركز اروپا منتشر شد و تا قرن هيجدهم ، بلكه تا قرن نوزدهم در نزد بومىها در جنوب اروپا ادامه يافت . امّا راجع به كودكان « 4 » و مجانين « 5 » ، به راستى وجدان انسانى همواره به اينان با يك نگرش ظالمانه نمىنگرد تا آنها را تسليم مجازاتى با درجات متفاوت نمايد ، به‌ويژه در مورد قتل انسان و يا خون‌بهاى ويژه‌اى كه به گردن خانواده‌اى مىافتد . در قانون دوازده لوح « 6 » مىبينيم كه مسئوليّت كودك نابالغ نسبت به بعضى از جنايات سبك است ، ولى چنان نيست كه مطلقا باطل و هيچ باشد « 7 » . و مجازات تمام كسانى را كه به حدّ بلوغ نرسيده‌اند ، در اين قانون يكسان و برابر قرار داده‌اند ، امّا پس از الواح دوازده‌گانه ، تغييراتى پيش آمده است كه كودكان را به كلّى معاف داشته است ، ولى اين دگرگونى بعدها اتّفاق افتاده ، بلكه چه بسا معاصر « هادريان » [ Hadrien ] « 8 » بوده است . و در قرن هيجدهم نيز در انگلستان كودكى را در

--> ( 1 ) - ر ك : همان مرجع ص 59 . ( 2 ) - ر ك : همان مرجع ، ص 60 . ( 3 ) - ر ك : همان مرجع ، ص 61 . ( 4 ) - ر ك : همان مرجع ، ص 31 . ( 5 ) - ر ك : همان مرجع ، ص 41 . ( 6 ) - نخستين شريعتى كه در نزد روميان نوشته شده و ده حاكم آن را وضع كرده‌اند كه قوانين روم را در خلال قرن پنجم پيش از ميلاد ( 450 ق . م ) مقرّر نموده‌اند و آنها را روى دوازده لوح از برنز ( برنجى ) نگاشته‌اند . ( 7 ) - ر ك : Fauconnet , La Responsabilite ? , Etude de Sociologie , p . 34 . ( 8 ) - ر ك : همان مرجع : ص 35 ، و هادريان امپراطور روم ، در ايتاليا ( 76 - 138 م ) متولّد شد و آداب و فنون را ترويج كرد و ادارات را -